Υπογονιμότητα: Όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

0

Η «υπογονιμότητα» είναι μια λέξη που στις ημέρες μας ακούγεται όλο και πιο συχνά. Μια λέξη που αντηχεί σχεδόν καθημερινά σε όλα τα γυναικολογικά ιατρεία και αυτό γιατί την τελευταία 15ετία τα ποσοστά των ζευγαριών που δεν μπορούν να τεκνοποιήσουν αυξάνονται ολοένα και περισσότερο.

Ο Ειδικευόμενος Μαιευτικής & Γυναικολογίας, Γιώργος Π. Παναγάκης, σε μια προσπάθεια να εξηγήσει με απλά λόγια τον όρο αυτό, σας δίνει χρήσιμες συμβουλές για όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε πάνω σε αυτό!

Τι είναι Φυσιολογική γονιμότητα

Η γονιμότητα ενός ζευγαριού θα χαρακτηριστεί φυσιολογική όταν σε χρονικό διάστημα περίπου δύο(2) ετών με συχνές σεξουαλικές επαφές, επιτυγχάνεται εγκυμοσύνη. Βάση αυτού του ορισμού 85-90% των ζευγαριών θα επιτύχουν εγκυμοσύνη τον 1ο χρόνο συστηματικής προσπάθειας και το 90- 95% των ζευγαριών μέσα σε 2 χρόνια. Ως εκ τούτου, ένα 10-15% των ζευγαριών θα βρεθούν αντιμέτωπα με κάποια μορφή υπογονιμότητας.

Υπογονιμότητα

Ως υπογονιμότητα χαρακτηρίζεται η αδυναμία επίτευξης κύησης μετά από ένα διάστημα τουλάχιστον ενός έτους ελεύθερων-φυσιολογικών σεξουαλικών επαφών.

Στειρότητα

Ως στειρότητα χαρακτηρίζεται η πλήρης αδυναμία επίτευξης κύησης με ελεύθερες επαφές και χρησιμοποιείται μόνο για τα ζευγάρια που είτε η σύντροφος έχει πλήρη απόφραξη σαλπίγγων ή απουσία σαλπίγγων-ωοθηκών είτε ο σύντροφος έχει αζωοσπερμία. Σε όλες τις άλλες περιπτώσεις χρησιμοποιείται ο όρος υπογονιμότητα!!

Τα αίτια της υπογονιμότητας

Τα χωρίζουμε σε δυο μεγάλες κατηγορίες, αίτια που οφείλονται στη ΓΥΝΑΙΚΑ και αίτια που οφείλονται στον ΑΝΔΡΑ.

Τα γυναικεία αίτια υπογονιμότητας ταξινομούνται περαιτέρω σε 5 κατηγορίες:σαλπιγγικά-ωοθηκικά- μητριαία-ανοσοβιολογικά-ενδομητρίωση. Τα ανδρικά αίτια υπογονιμότητας ουσιαστικά αφορούν τη μη γονιμοποιητική ικανότητα του σπέρματος.

Γυναικείος παράγοντας υπογονιμότητας

  • Σαλπιγγικά αίτια

1. Συμφύσεις

2. Μερική περιφερική απόφραξη ή φίμωση

3. Πλήρης περιφερική απόφραξη ή υδροσάλπιγγες

4. Απολίνωση σαλπίγγων

5. Κεντρική απόφραξη στο σημείο των σαλπιγγικών στομίων

  • Ωοθηκικά αίτια

1. Σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών

2. Υπογοναδοτροπικός υπογοναδισμός

3. Παθήσεις του θυρεοειδούς

4. Παθήσεις των επινεφριδίων

5. Παθήσεις της υπόφυσης (υπερπρολακτιναιμία)

6. Σύνδρομο γηρασμένων ωοθηκών

  • Μητριαία αίτια

1. Σύγγενείς ανωμαλίες της μήτρας

2. Ινομυώματα μήτρας (ιδίως υποβλεννογόνια)

3. Ενδομήτριες συμφύσεις

4. Φλεγμονές του ενδομητρίου

  • Ανοσοβιολογικά αίτια – Ενδομήτρωση

1. Ενδομητρίωση

2. Αυτοάνοση ωοθηκική ανεπάρκεια

3. Παρουσία αντισπερματικών αντισωμάτων, αν και τελευταίες μελέτες

αποσύρουν την παράμετρο αυτή σαν αίτιο υπογονιμότητας

Ανδρικά αίτια υπογονιμότητας

Όπως προανέφερα τα ανδρικά αίτια υπογονιμότητας αφορούν διαταραχές της παραγωγής- λειτουργικών χαρακτηριστικών-μεταφοράς του σπέρματος, δηλαδή της γονιμοποιητικής του ικανότητας. Αξίζει να αναφερθεί ότι ο ανδρικός παράγοντας είναι η μοναδική αιτία υπογονιμότητας σε 35-50% των περιπτώσεων.

Τα αίτια διαταραχής του σπέρματος παρουσιάζονται παρακάτω:

  • Ιδιοπαθής 30%
  •  Κιρσοκήλη 15%
  • Ενδοκρινικής 10%
  • Φλεγμονές 9%
  • Κρυψορχία 8%
  • Σεξουαλικές διαταραχές 6%
  • Συστηματικά νοσήματα 5%
  • Αντισπερματικά αντισώματα 4%
  • Όγκοι 2%
  • Αποφρακτικής αιτιολογίας 2%
  • Άλλα 9%

Υπάρχει πάντα αιτία;

Αν υπολογίσει κανείς ότι η υπογονιμότητα ενός ζευγαριού οφείλεται:

  •  35-50% σε διαταραχές από τον άνδρα
  •  20-25% σε διαταραχές από τις σάλπιγγες
  • 20% σε διαταραχές ωοθυλακιορρηξίας
  • 5% σε διαταραχές από τη μήτρα,

Μένει ένα ποσοστό της τάξης του 10-15% των ζευγαριών στο οποίο δε θα ανευρεθεί αιτία υπογονιμότητας. Αυτά τα ζευγάρια λοιπόν θα χαρακτηριστούν ως ΄΄ανεξήγητα υπογόνιμα΄΄. Τα ζευγάρια αυτά αναμένεται να γονιμοποιήσουν σε ποσοστό 40-90% την επόμενη 3ετία,αλλά λόγω του ότι δεν δύνανται να κατανοήσουν ότι δεν υπάρχει κάποια αιτία στο πρόβλημά τους θα διακατέχονται από άγχος το οποίο μέσω ενδοκρινικών μηχανισμών δυσχεραίνει το ΄΄έργο΄΄ τους.

Πως γίνεται η εκτίμηση του υπογόνιμου ζευγαριού

Λαμβάνεται ένα πλήρες ιστορικό και μια αδρή εξέταση τόσο στη γυναίκα όσο και στον άνδρα.

ΓΥΝΑΙΚΑ

Ιστορικό

  •  Έμμηνος ρύση
  • Χρήση αντισυλληπτικών μεθόδων
  • Σεξουαλικές επαφές
  • Ατομικό και οικογενειακό ιατρικό ιστορικό
  • Χειρουργικό ιστορικό
  • Προηγούμενες θεραπείες υπογονιμότητας
  • Προηγούμενο μαιευτικό ιστορικό

Εξέταση

  • Φυσική εξέταση (ύψος, βάρος, δομή του σώματος κλπ )
  • Εξέταση μαστών
  • Γυναικολογική εξέταση

ΑΝΔΡΑΣ

Ιστορικό

  • Επάγγελμα (ορθοστασία, βάρη, θερμότητα…)
  • Σεξουαλικές επαφές
  •  Χειρουργικό ιστορικό
  • Ατομικό ιατρικό ιστορικό

Εξέταση

  • Φυσική εξέταση
  • Ψηλάφηση κοιλιάς (πχ βουβωνοκήλη)
  • Εξέταση γεννητικών οργάνων (πχ κιρσοκήλη,κρυψορχία κλπ )

Πως γίνεται η διερεύνηση του υπογόνιμου ζευγαριού

Σε αυτό το κομμάτι, το οποίο αποτελεί ίσως το σημαντικότερο βήμα όσον αφορά την τεκνοποίηση του υπογόνιμου ζευγαριού ,οφείλω να τονίσω ότι πρέπει να αντιμετωπίζεται το ανδρόγυνο ως μια μονάδα και όχι ως δύο διαφορετικές οντότητες. Για λόγους ευκολίας και μόνο θα αναλύσουμε τη διερεύνηση ξεχωριστά!

Διερεύνηση του ανδρικού παράγοντα υπογονιμότητας

1. Σπερμοδιάγραμμα

Τα γενικά χαρακτηριστικά ενός φυσιολογικού σπερμοδιαγράμματος είναι:

  • Αποχή 3-4 ημέρες
  • 2-3 σπερμοδιαγράμματα με χρονική απόσταση 70-90 ημερών
  • Όγκος ≥ 2ml
  • Ρευστοποίηση ~20min
  • Ph 7,2-8
  • Αριθμός ≥20×1000000/ml
  • Ολικός αριθμός ≥40×1000000
  • Κινητικότητα ≥50% με προωθητική κινητικότητα στα 60min
  • Μορφολογία ≥30% με φυσιολογικές μορφές
  • Ζωτικότητα >70% του συνολικού αριθμού
  •  Λευκά αιμοσφαίρια <1×1000000ml

2. Καλλιέργεια Σπέρματος

Η καλλιέργεια σπέρματος θα πρέπει να είναι αρνητική!

Σε περίπτωση παθολογικού σπερμοδιαγράμματος η διερεύνηση περιλαμβάνει τα κάτωθι:

  • Ορμονικό έλεγχο (FSH,LH,inhb,testo,PRL,AMH,κορτιζόλη ορού)
  • Υπερηχογραφικό έλεγχο των γεννητικών οργάνων
  •  Επεμβατικές εξετάσεις (βιοψία όρχεων)
  •  Γενετικό έλεγχο (καρυότυπο κλπ)

Διερεύνηση του γυναικείου παράγοντα υπογονιμότητας

1. Έλεγχος ωορρηξίας-ορμονικός έλεγχος

  • Θερμοκρασία σώματος
  • 2η – 5η ημέρα περιόδου:FSH,LH,PRL,free-testo,οιστραδιόλη,DHEA,DHEAS,Δ-4 ανδροστενδιόνη,17-OH-PRG,PRG,TSH,FT4,T3
  • 21η ημέρα του κύκλου:PRG
  • Υπερηχογραφικός έλεγχος ωοθηκών

2. Έλεγχος κόλπου και τραχήλου

  • Test PAP,καλλιέργεια κολπικού υγρού
  • Λεπτομερής έλεγχος κόλπου-τραχήλου/Κολποσκόπηση

3. Έλεγχος μήτρας

  • Υπερηχοχράφημα έσω γεννητικών οργάνων
  • Υστεροσκόπηση
  • Υστεροσαλπιγγογραφία

4. Έλεγχος σαλπίγγων

  • Υστεροσαλπιγγογραφία
  • Λαπαροσκόπηση
  •  Υπερηχοσαλπιγγογραφία
  •  Σαλπιγγοσκόπηση
  • 3D υπερηχογραφία
  • Υδρολαπαροσκόπηση

Τι γίνεται μετά τη διερεύνηση;

Αφού ολοκληρωθεί η διερεύνηση και των δυο, αναζητούνται τα παθολογικά ευρήματα και αναλόγως προχωράει η θεραπεία των αιτιολογικών παραγόντων. Κρίνω ότι δεν είναι απαραίτητο να προβώ σε ανάλυση του κάθε παράγοντα ξεχωριστά, καθώς θα οδηγηθούμε σε ιατρικά μονοπάτια πράγμα που δεν είναι στόχος αυτής της συζήτησης. Σε γενικές γραμμές ένα θεραπευτικό σχήμα για τα υπογόνιμα ζευγάρια περιλαμβάνει τα εξής:

  1. Αναμονή
  2. Έλεγχος-Εκτίμηση-Διερεύνηση
  3. Διόρθωση των αιτιολογικών παραγόντων
  4. Αναμονή
  5. Πρόκληση ωοθυλακιορρηξίας
  6. Σπερματέγχυση
  7. IVF
  8. IVF και μικρογονιμοποίηση(ICSI)
  9. Γαμέτες και έμβρυα από δότες
  10. IVF με δανεική μήτρα

Όλα τα παραπάνω αποτελούν ένα αλγόριθμο, διεθνώς πιστοποιημένο από την ASRM (American Society of Reproductive Medicine) όσο το δυνατόν πιο απλουστευμένο με στόχο τη δική σας ενημέρωση.

Από κει και πέρα, το κάθε ζευγάρι που βρίσκεται αντιμέτωπο με κάποιας μορφής υπογονιμότητας, καλό θα είναι να απευθυνθεί στο θεράποντα γυναικολόγο του ο οποίος θα το κατευθύνει ανάλογα. Το μόνο σίγουρο είναι ότι σας έχουν δημιουργηθεί πιο στοχευμένες απορίες .

Βρισκόμαστε πάντα στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε διευκρίνιση!!

Με εκτίμηση,

Γιώργος Π. Παναγάκης

Ειδικευόμενος Μαιευτικής & Γυναικολογίας

Ναυτικό Νοσοκομείο Αθηνών

Comments are closed.